تفاوت حد با تعزیر
شهید اول در مقام بیان تفاوت حد با تعزیر ده فرق به شرح زیر بر میشمرد:
۱- تعزیر در ناحیه قلت اندازهای ندارد؛ هر چند که در طرف کثرت (چنانچه تازیانه انتخاب شود) باید تعداد آن به اندازه ی حد نرسد.
۲- در تعزیر میان برده و آزاده فرق نیست؛ حال آنکه حد بردگان نصف آزادگان است.
۳- تعزیر باید متناسب با اندازه جرم باشد؛ بر خلاف حد که در لزوم اجرای آن، تحقق موضوع و جرم کفایت میکند. از این رو در اجرای حد سرقت تفاوتی ندارد که شخص به میزان ۴/ ۱ دینار سرقت نماید یا چندین برابر این مقدار باشد، و یا در اجرای حد شرب خمر فرقی نمیکند که شخص یک قطره از آن را بیاشامد یا بیشتر.
۴- تعزیر تابع مفسده است؛ گرچه معصیتی در میان نباشد؛ مانند تعزیر کودکان و مجانین به منظور اصلاح آنان.
۵- گناه کوچک تعزیر ندارد.
۶- تعزیر با توبه ساقط میشود؛ البته هر چند درباره ی برخی از حدود اختلاف نظر وجود دارد. در هر حال، ظاهر ادله این است که چنانچه توبه قبل از قیام بینه باشد، حد ساقط میشود؛ اما پس از اقامه ی بینه اجرای حد قطعی است.
۷- اختیار نوع تعزیر وابسته به نظر حاکم است؛ در حالی که در حدود، حاکم (جز در حد محاربه ) (البته ناگفته نماند که اولا، مخیر بودن حاکم در حدمحاربه مورد اتفاق نظر نیست. ثانیا، وی صرفا بین چند حد تعیین شده در آیه شریفه مخیر است. بنابراین، در انتخاب مجازات فراتر از آنچه معین شده، اختیار تام نخواهد داشت) مخیر نیست.
۸- تعزیر بر حسب اختلاف حال بزهکاران، متفاوت میشود.
۹- مجازات تعزیری بر حسب اختلاف عادات و رسوم متفاوت میشود.
۱۰- تعزیر گاهی حق الله است و گاهی حق الناس و زمانی هر دو؛ ولی حدود تماما حق الله است؛ جز حد قذف که مورد اختلاف نظر است.
